المسعودي ( مترجم : م . ابو القاسم پاينده )
64
التنبيه والإشراف ( فارسي )
آبادى نيست و توليه نام دارد . خليج قسطنطنيه كه بدرياى روم مىريزد از آنجا مىآيد . طول خليج سيصد ميل و قريب پنجاه ميل است به ترتيبى كه پس از اين در همين كتاب خواهيم گفت . در جاهاى تنگ جريان آب نمودار است و آب خليج سرد است . بعضى مردم درياى بنطس و درياچه مجاور آن را يكى شمردهاند . اين دريا بوسيلهء بعضى خليجها و رودهاى بزرگ بدرياى باب و ابواب پيوسته ، بدين جهت بعضى كسان كه دربارهء درياها و معمورهء زمين كتاب تأليف كردهاند بغلط پنداشتهاند درياى بنطس و درياچهء مايطس و درياى خزر يكى است . از جمله رودهاى بزرگ و معروف كه به اين دريا مىريزد طنايس است كه از شمال سرچشمه دارد و بسيارى از مردم سقلاب و اقوام ديگر كه در اقصاى شمالند بر سواحل آن مكان دارند . رودهاى بزرگ ديگر نيز بدان ميريزد چون رود دنبه و ملاوه و اين نام سقلابى آنست و آن رودى بزرگ است كه پهناى آن نزديك به سه ميل است ، و چند منزل آن طرف قسطنطنيه است و اقامتگاه سقلابيان نامجين و مراوه بر سواحل آنست ، و بسيارى از مردم برغر نيز از وقتى مسيحى شدند آنجا مقيم شدهاند . گويند رود ترك كه همان رود شاش است و از پيش آن را ياد كردهايم ، از اين رود مايه مىگيرد . ذكر درياى اوقيانوس كه محيط است درياى محيط بنزد بيشتر كسان سر و مايهء درياهاست كه همه از آن منشعب مىشود و خيلىها آن را اخضر گفتهاند و بيونانى اوقيانوس نام دارد و به نظر بطلميوس و غيره بيشتر اطراف آن ناشناس است . اين دريا از انتهاى معموره در شمال آغاز مىشود تا به مغرب برسد و در انتهاى معمورهء جنوب ختم مىشود و در غرب و شمال